छ घण्टा फलामे खुड्किलो समातेर बाँचे रामचन्द्र, साथीहरू भने फर्किएनन्

काठमाडौं । सुरुङभित्र अचानक पानी पस्यो। अँध्यारोमा केही देखिँदैनथ्यो। तर पानीको आवाजले खतरा कति ठूलो छ भन्ने बताइरहेको थियो। कंक्रिट, ढुंगा र लेदोसहितको भेल अगाडिबाट उर्लिँदै थियो।

रामचन्द्रले सुरुङको छतमा जडान गरिएको फलामे खुड्किलो देखे। उनले त्यसलाई कसिलो गरी समाते। खुट्टा टेक्ने ठाउँ थिएन। पानीको सतह निरन्तर बढिरहेको थियो। केही क्षणमै सुरुङ उनीहरूका लागि मृत्युको पासो बन्न सक्थ्यो।

‘पानीको सतह बढिरहेकाले खुट्टा सार्न मुस्किल भइरहेको थियो। मैले त्यो खुड्किलो छोडेको भए म खस्ने थिएँ,’ उनले पछि सम्झिए।

रामचन्द्रसँगै अरू पाँच जना थिए। निकास अझै सयौँ मिटर टाढा थियो। उनीहरूले एउटा टिनको पाता समाते र त्यसैलाई एकअर्काको सहारा बनाउँदै सुरुङको छतमा रहेका खुड्किलो समातेर अघि बढ्न थाले।

एक खुड्किलो।

फेरि अर्को खुड्किलो।

त्यसपछि अर्को।

यसरी उनीहरू करिब छ घण्टा अँध्यारो, चिसो पानी र मृत्युको त्राससँग जुधिरहे।

‘हामी छ जना थियौँ। पछि सुरुङको ढोकामा अर्को एक जनालाई भेट्यौँ।’

अन्ततः उनीहरू बाहिर निस्किए। तर बाहिर पनि जीवन पहिले जस्तो थिएन। बाढीले उनीहरूको कपडासमेत बगाइसकेको थियो। गाउँलेहरूले दिएको पाइन्ट, सर्ट र चप्पल लगाएर उनीहरू सुरक्षित स्थानतर्फ लागे।

उज्यालोमा पुगेपछि मात्रै रामचन्द्रले पछाडि फर्केर हेरे। तल त्रिशूली नदी उर्लिरहेको थियो। पानीको रङ हराइसकेको थियो। हिउँ, ढुंगा, लेदो र भग्नावशेष मिसिएको नदी कालो देखिन्थ्यो।

त्यही नदीले केही घण्टाअघि उनीसँगै काम गरिरहेका कति मानिसलाई कहाँ पुर्‍यायो, कसैलाई थाहा थिएन।

मदनसिंह बुढा पनि भाग्यले बाँच्नेहरूमा परे। उनी माथिल्लो त्रिशूलीको सुरुङमा रात्रिकालीन ड्युटी सकेर बाहिर निस्कँदा चारैतिर पानी मात्रै देखे।

‘म डाँडातिर दौडिएँ,’ उनले भने।

चट्टानी भीर चढ्दा घाँस समातेर उनी माथि पुगे। तर उनीसँगै भागेका सबै त्यहाँ पुग्न सकेनन्।

‘माथि चढ्न नसक्ने जति सबैलाई बाढीले बगायो।’

बाँचेकाहरूको शरीरमा कपडा थिएन, खुट्टामा चप्पल थिएन, तर सबैभन्दा ठूलो अभाव उनीहरूको साथमा थिएन—उनीहरूका साथीहरू थिएनन्।

उद्धार गरिएका कामदारमध्ये धेरै जुम्लाका थिए। घरबाट टाढा आएर जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङमा काम गर्थे। कमाएको पैसा गाउँ पठाउँथे। परिवारका सपना पूरा गर्ने आशामा पहाडभित्र पस्ने उनीहरूका लागि त्यही सुरुङ एक दिन जीवन र मृत्युबीचको सीमारेखा बन्यो।

भक्तिराम बोहरा बाँचे। तर उनका ज्वाइँ अझै बेपत्ता छन्। उनीहरू एउटै टोलीमा काम गर्थे। उनकी श्रीमती अर्थात् भक्तिरामकी बहिनी गर्भवती छिन्।

‘उनी अहिले गर्भवती छिन्,’ भक्तिरामले आँसु थाम्दै भने।

त्यो वाक्यमा एउटा परिवारको प्रतीक्षा थियो—बेपत्ता बाबु फर्किने प्रतीक्षा।

घटनास्थल पुगेका अमर विष्टका लागि पनि यो बाढी केवल प्राकृतिक विपत्ति थिएन। उनका दर्जनौँ आफन्त र साथी त्यहीँ काम गर्थे। चार दिनसम्म नसुती उनी उद्धारमा खटिए।

उद्धार गरिएका मानिसहरूतर्फ हेर्दै उनले आँसु पुछे।

‘उहाँहरू सबै मेरै गाउँ–ठाउँका हुन्।’

आकाशमा हेलिकप्टरहरू ओहोरदोहोर गरिरहेका थिए। तल उद्धारकर्मीहरू सुरुङभित्र पस्ने आँट जुटाइरहेका थिए। जीवित भेटिने आशा अझै बाँकी थियो।

तर अमरलाई थाहा थियो—त्यहाँ फर्किनु कति कठिन छ।

‘त्यहाँ फर्केर जान कोही पनि चाहँदैनन्,’ उनले भने, ‘तर सबै जना आफ्ना साथीहरू फर्किएर आऊन् भन्ने चाहन्छन्।’

आइतबार राति उद्धार गरिएका कामदारहरू काठमाडौं फर्किने बसमा चढे। बस जुम्लातर्फ जाने लामो यात्राको सुरुवात गर्दै अघि बढ्यो।

रामचन्द्र बाँचेका थिए।

मदनसिंह पनि बाँचे।

भक्तिराम पनि बाँचे।

तर उनीहरू सबैका साथमा एउटा अदृश्य भार थियो—सुरुङभित्र छुटेका साथीहरूको।

अमरको काँप्दो स्वरमा त्यो पीडा अझ स्पष्ट सुनिन्थ्यो।

‘हामीले आफ्ना साथीहरूलाई फर्काएर ल्याउन आफ्नो तर्फबाट सक्दो प्रयास गर्‍यौँ भन्ने कुरा सबैले बुझून् भन्ने हाम्रो चाहना छ।’

एकछिन रोकिएर उनले भने—

‘कम्तीमा उनीहरूको मृत शरीर भए पनि हामी ल्याउन चाहन्थ्यौँ।’

छ घण्टा फलामे खुड्किलो समातेर मृत्युबाट फर्किएका रामचन्द्र घर पुगे होलान्। तर उनका हातले समातेका ती खुड्किलाभन्दा बलियोसँग उनको स्मृतिले अझै त्यही सुरुङ समातेको छ—जहाँबाट उनी बाहिर निस्किए, तर उनका धेरै साथीहरू कहिल्यै निस्कन सकेनन्।